Wikia


Pseudowetenschap

Het verschil tussen wetenschap en pseudowetenschap.

Pseudowetenschap
is een ideologie of geloof dat zich probeert te legitimeren door een schijnbaar wetenschappelijk gehalte te profileren. In werkelijkheid faalt elke vorm van pseudowetenschap om aan de nodige criteria en standaarden van échte wetenschap te voldoen. Het vertrekpunt dat je kan gebruiken om pseudowetenschap te detecteren, is het standaardprincipe dat alles wat wordt beweerd zonder bewijs, kan worden verworpen zonder bewijs. Bovendien dienen alle buitengewone beweringen ook te kunnen worden onderbouwd met buitengewoon bewijs.

Aanhangers van pseudowetenschap, en vooral kwakzalvers, maken vaak gebruik van wetenschappelijke termen, maar ze maken geen oprecht gebruik van de échte wetenschappelijke werkmethode. Ze richten hun focus uitsluitend op de resultaten die ze wensen te behalen, en zullen de feitelijke resultaten van een onderzoek (als dat al op wetenschappelijke wijze werd uitgevoerd) onjuist interpreteren of zelfs gedeeltelijk negeren indien dit hun vooringenomenheid niet bevestigt.

Algemene pseudowetenschapEdit

Hieronder geven we een lijst van een aantal voorname niet-medische vormen van pseudowetenschap:

  • Aluhoedje, een hoofddeksel gemaakt van aluminiumfolie waarvan wordt beweerd dat het bepaalde schadelijke "straling" kan tegenhouden, en ook mind control kan voorkomen
  • Ancient Aliens (of "ancient astronauts"), het geloof dat buitenaardse wezens verantwoordelijk waren voor het ontstaan van onze beschaving en/of alle belangrijke uitvindingen voor ons hebben gedaan
  • Astrologie, het geloof dat de sterren en planeten zich om de één of andere reden bezig houden met jouw leven te beïnvloeden
  • Bermudadriehoek-mysteries, het geloof dat er onwaarschijnlijke natuurfenomenen, paranormale gebeurtenissen of ontmoetingen met aliens zouden plaatsvinden in de Bermuda Driehoek, en de talloze rampen of verdwijningen zouden veroorzaken[1] (in werkelijkheid zijn er niet meer verdwijningen of neerstortingen van vliegtuigen boven de Bermudadriehoek, en vaak zelfs minder dan op sommige andere plaatsen; de incidenten die er wel plaats vonden kunnen logisch worden verklaard[2][3])
  • Channeling, het geloof dat sommige mensen optreden als "kanaal" om berichten van andere (meestal overleden) mensen, van goden of van andere wezens te ontvangen
  • Cereologie, de vermeende "studie" naar graancirkels, vertrekkende vanuit het geloof dat ze enkel kunnen worden verklaard door UFO's of paranormale activiteiten
  • Chemtrails, het geloof dat contrails van vliegtuigen in staat zijn om ons (opzettelijk) te vergiftigen
  • Creationisme, het geloof dat de aarde en het universum werd geschapen door God in 7 dagen (en dat dinosaurussen nooit hebben bestaan)
  • Enneagram, een pseudopsychologie die een onderverdeling van negen mensentypes maakt
  • Feng Shui, het geloof dat je geluk wordt bepaald door je fysieke omgeving (de plaats van de gebouwen, je interieur) en dat de "doorstroming gebalanceerd dient te zijn"
  • Graancirkels, het geloof dat aliens zich bezighouden met het maken van geometrische cirkels in graanvelden
  • Holle aarde, het geloof dat de aarde vanbinnen helemaal hol is, of dat er holle gedeeltes zijn onder de aardkorst, waar dan (intelligent) leven zou zijn, soms zelfs in de vorm van mensachtige rassen.
  • Leylijnen, het geloof dat de aarde bezaaid is met onzichtbare of ondergrondse energielijnen
  • Marxisme, een politieke filosofie die de grondslag vormt voor het communisme en socialisme, en dat door diens stichter, Karl Marx, als "wetenschappelijk" werd geprofileerd. Er is echter geen wetenschappelijke onderbouwing voor de filosofie dat er vanzelf een utopia zal ontstaan als gevolg van de juiste opvoeding en materiële voorwaarden, en dat er een "nieuwe mens" zou ontstaan die vrij is van egoïstische slechte eigenschappen[4].
  • Neurolinguïstisch programmeren (NLP), een methode die voor training, coaching en communicatieverbetering zou dienen maar niets met neurolinguïstiek te maken heeft, en ook niet met eender welke andere wetenschap
  • Numerologie, het geloof dat toevallige cijfers op de één of andere manier ons leven beïnvloeden
  • Parapsychologie, de studie naar vermeende parapsychische vermogens en verschijnselen die niet door de natuurwetten en -krachten zouden kunnen worden verklaard (zoals telepathie, helderziendheid, psychokinese en reïncarnatie), alsook naar het vermeende leven na de dood. Deze studierichting heeft tot op heden nog nooit enig bewijs van paranormale vermogens opgeleverd[5][6], en er is een brede consensus over het feit dat dit louter een pseudowetenschap betreft[7][8][9][10][11].
  • Randwetenschappen, een verzonnen term om allerhande vormen van pseudowetenschap, zoals "medische" astrologie, numerologie, handlijnkunde, kaartleggen en reïncarnatie, schijnbaar wetenschappelijk te doen klinken terwijl het dat helemaal niet is[12][13].
  • Steinerscholen, scholen gebaseerd op een alternatieve opvoedingsfilosofie ontwikkeld door Rudolf Steiner, waarbij het kind wordt blootgesteld aan allerhande vormen van pseudowetenschap, kwakzalverij en andere onzin, en wordt geschoold op methoden die niet werkzaam zijn[14][15][16]
  • Subliminale advertenties, het geloof dat (advertentie)berichten op onbewuste wijze kunnen worden overgebracht, en een sterke invloed kunnen uitoefenen op het consumptiegedrag van de ontvanger. Er is geen bewijs dat subliminale perceptie een krachtig en langdurig effect kan uitoefenen op menselijk gedrag[17][18].
  • Ufologie, de vermeende studie omtrent onbekende vliegende voorwerpen die vanzelfsprekend bewijs zijn van allerhande soorten buitenaardse levensvormen
  • Volle maan-gekte, het geloof dat de volle maan (of eender welke andere maanstand) ook maar enige invloed heeft op ons lichaam of op onze geestelijke toestand
  • Waarzeggerij, waarbij men gebruik maakt van een glazen of kristallen bol, (tarot)kaarten, handlijnen, stenen, koffiedik of wat dan ook om informatie te vernemen over de toekomst
  • Wichelroedes, waarbij men denkt energetische leylijnen en andere ondergrondse dingen te kunnen opsporen[19]

Geneeskundige pseudowetenschapEdit

Hieronder geven we een lijst van een aantal voorname geneeskundige vormen van pseudowetenschap.

Aandoeningen Edit

  • Autistische enterocolitis, waarbij een aantal symptomen worden beschouwd als de oorzaak van autisme, waaronder ook vaccinaties. Dit werd verzonnen door de frauduleuze Andrew Wakefield[20][21][22][23].
  • Bijnier-moeheid (adrenal fatigue of hypoadrenia), een fictieve aandoening waarbij vage symptomen worden toegeschreven aan de "vermoeidheid van de bijnier". Deze aandoening werd verzonnen door een chiropractor en dus een kwakzalver. Niet te verwarren met de echte Ziekte van Addison[24][25][26][27]
  • Bioritme, het geloof dat de menselijke psychologie en het menselijk gedrag wordt beheerst door fysische, emotionele en intellectuele cycli van respectievelijk 22, 28 en 33 dagen. Hierdoor zou een persoon meer fouten maken op het moment dat zijn intellectuele cyclus op een minimum staat. Zulke bioritmes bestaan echter niet en vermeende bewijzen gaan niet verder dan de toevalsfactor[28][29][30][31].
  • Chronische Lyme, waarbij men gelooft dat de ziekte van lyme ondanks de nodige behandeling toch blijft aanslepen.
  • Elektrohypersensitiviteit (EHS) of elektroallergie, een denkbeeldige ziekte die zou worden veroorzaakt door overgevoeligheid voor elektromagnetische stralingen[32]
  • Lekkende darmsyndroom (leaky gut syndrome), een fictieve aandoening die volgens kwakzalvers de oorzaak zou zijn van allerhande andere aandoeningen, zoals CVS, lupus, migraine, MS en autisme. Diezelfde kwakzalvers proberen vervolgens geld te verdienen door "geneesmiddelen" te verkopen in de vorm van dieetsupplementen, kruiden, glutenvrij voedsel, en andere onzin[33].
  • Meervoudige chemische overgevoeligheid, waarbij men denkt ziek te worden van "chemische" stoffen allerhande die overal in de maatschappij aanwezig zijn. De vermeende symptomen zijn vaag, en een oorzakelijk verband kan niet duidelijk worden aangetoond behalve een placebo-effect. De oorzaak lijkt psychologisch te zijn, m.a.w. dus enkel in het geloof dat deze chemische stoffen schadelijk zouden zijn, vergelijkbaar met elektroallergie dat louter berust op het geloof dat elektromagnetische stralingen schadelijk zouden zijn. In dit geval lijkt de psychosomatische oorsprong gebaseerd te zijn op een irrationele chemofobie[34][35][36].
  • Morgellons, een denkbeeldige ziekte waarbij men gelooft dat er beestjes onder de huid leven. In werkelijkheid duidt dit op niets meer dan een paranoide geestesgesteldheid.
  • Oraal galvanisme, waarbij men gelooft dat twee of meer verschillende metalen in tandvulling een elektrische stroom zouden veroorzaken wanneer ze in contact komen met speeksel, wat slapeloosheid en geheugenverlies zou veroorzaken. Je moet het maar verzinnen[37].
  • Systemische candidiasis, een schimmelinfectie die de oorzaak zou zijn van zowat alle vage symptomen die je je kan indenken, en zowat eender welke ziekte gaande van PMS tot plasproblemen en van MS tot spierpijn. In realiteit bevindt deze schimmel zich in het lichaam van bijna elke mens, en is het enkel een gevaar voor mensen die ernstig immuun-gecompromiteerd zijn[38][39]
  • Vaccinosis, ook wel "Chronische Vaccinziekte" genoemd, een fictieve ziekte waarvan vaccins de oorzaak zouden zijn.
  • Ventilatordood, waarbij wordt beweerd dat het slapen in een afgesloten ruimte met daarin een werkende ventilator tot de dood zou kunnen leiden. Dit is voornamelijk een stadssage afkomstig uit Zuid-Korea[40].
  • Wilson's Schildkliersyndroom of Temperatuursyndroom, waarbij wordt beweerd dat een reeks vage symptomen worden veroorzaakt aan een lage lichaamstemperatuur en problemen met de schildklier, ook als medische onderzoeken uitwijzen dat er helemaal geen schildklierprobleem is. Kwakzalvers pogen geld te verdienen door deze fictieve aandoening te behandelen met het schildklierhormoon Tri-joodthyronine, een behandeling die nochtans schadelijk kan zijn voor de gezondheid[41][42][43]
  • Windturbinesyndroom, een fictief syndroom waarbij windturbines de oorzaak zouden zijn van een aantal symptomen zoals nervositeit, angst en versnelde hartslag[44].

Geneesmiddelen en -methoden Edit

De methoden hieronder kunnen eveneens worden aangemerkt als een vorm van kwakzalverij.

  • Acupunctuur, het geloof dat naalden in je lichaam je zouden kunnen genezen van een ziekte of aandoening (vergelijkbaar met voodoo)[45]
  • Aderlaten, een middeleeuwse barbaarse pseudowetenschap waarbij men gelooft (ja, het bestaat nog steeds![46]) dat iemand kan worden genezen door bloedverlies
  • Antroposofische geneeskunde, een vorm van vermeende alternatieve geneeskunde gesticht door Rudolf Steiner, waarbij men gelooft dat de mens uit vier lagen bestaat (fysieke lichaam, levenslichaam, ziel en geestelijke kern), die in "balans" moeten zijn voor een goede gezondheid. Dit zou gebeuren via "geneeskundige kruiden" (je moet iets hebben om te verkopen) die via potentiëring worden bereid, vergelijkbaar met homeopathie maar dan niet zoveel verdund waardoor er wel degelijk resten van het actieve bestanddeel overblijven en er een effectief gevaar voor de gezondheid bestaat[47]. Antropologen zijn vaak anti-vaxxers[48][49]. De werking van antroposofische geneeskunde is niet aantoonbaar en levert enkel potentiële nadelen op[50][51][52].
  • Aromatherapie, het geloof dat de geuren van oliën je van een ziekte of aandoening kunnen genezen[53]
  • Ayurveda, een van India afkomstige traditie waarvan men gelooft dat het (in haar moderne vorm) ziektes kan genezen d.m.v. bepaalde kruiden en mineralen, en dat bijv. kanker een "onevenwichtigheid in energieën" in het lichaam is
  • Bachbloesems, die een bepaalde "energie" zouden hebben op een bepaalde "frequentie" en zo zouden helpen om iemands mentale gezondheid te verbeteren[54]
  • Bowen-therapie, waarbij fysieke manipulatie en massage bepaalde aandoeningen zou genezen; genoemd naar Thomas Ambrose Bowen die het "een geschenk van god" noemde en zelf geen enkele medische opleiding had genoten[55]
  • Chiropractie, waarbij wordt verondersteld dat het kraken van de rug problemen met het zenuwstelsel kan oplossen en de gezondheid in het algemeen kan verbeteren. Dit kan eventueel problemen verhelpen als die zich effectief bij de rug bevinden, maar niet als het gaat om om bijv. autisme, kanker of eender welke andere ziekte te genezen[56][57][58].
  • Darmspoeling, een lavement van de darmen die de darmen zou moeten reinigen van uitwerpselen en ongeïdentificeerde "gifstoffen" die anders parasieten zouden veroorzaken. Die vermeende parasieten zouden immers niet-specifieke symptomen en algemene gezondheidsproblemen[59][60].
  • Detoxen, het geloof dat bepaalde voeding (of andere stoffen) het lichaam zouden reinigen van gifstoffen, om zo te genezen van een ziekte of aandoening.
  • Dolfijnentherapie, het geloof dat kinderen met een psychologische en/of fysieke handicap of revalidatie kunnen verbeteren door ze wat met dolfijnen te laten zwemmen[61][62][63][64][65][66].
  • Echinacea - het geloof dat extracten van de echinaceaplant de symptomen van een verkoudheid kunnen verminderen en de verkoudheid zelfs sneller doen genezen.
  • Emotional Freedom Techniques (EFT), een pseudotherapie waarbij men gelooft dat het "tappen op meridianen" van het lichaam zou helpen in de behandeling tegen fobieën, lichamelijke of psychosomatische klachten
  • Himalayazout, een gewoon zout dat niet afkomstig is van de Himalayas en al helemaal niet "zeldzaam" is, en ook geen speciale geneeskundige voordelen heeft[67]
  • Holistische geneeskunde, waarbij men "de volledige persoon" van de patiënt wil behandelen i.p.v. enkel een diagnose te stellen over de ziekte. De voorkeur gaat dan uit naar pseudowetenschappelijke behandelingen zoals kruidensupplementen, homeopathie, Reiki en andere zulke kwakzalverij ter vervanging van echte geneeskunde[68]
  • Keltisch zeezout, een gewoon zout dat afkomstig is uit Frankrijk en geen enkele geneeskundige kracht heeft[69]
  • Kristaltherapie, waarbij men gelooft dat het plaatsen van kristallen op bepaalde plaatsen van je lichaam je zou kunnen genezen van ziektes of aandoeningen[70][71]
  • Kruidengeneeskunde (of fytotherapie), het geloof dat je beter kan genezen van een ziekte of aandoening als je enkel gebruik maakt van "natuurlijke" producten zoals planten en kruiden[72] (dit is gebaseerd op de drogreden argumentum ad naturam)
  • Himalaya zoutlampen, die enkel licht geven maar je gezondheid op geen enkele manier beïnvloeden
  • Homeopathie, het geloof dat een geneesmiddel sterker is als het actieve ingrediënt zodanig wordt verdund dat het niet meer aanwezig is
  • Oorkaarsentherapie, het geloof dat het branden van een kaars op je oor je gezonder zou maken[73]
  • Osteopathie, waarbij men gelooft een ziekte te kunnen behandelen door het lichaam te stimuleren via spieren en beenderen om "zichzelf te genezen"[74]
  • Ozontherapie, waarbij men gelooft dat een toestel dat ozongas genereert, in staat is om kanker, aids en tandproblemen te genezen, hoewel de benodigde hoeveelheden voor het gewenste resultaat te groot is voor het menselijke lichaam[75].
  • Paleodieet, waarbij men gelooft dat eten zoals een holbewoner gezonder zou zijn
  • Rauwe melk-propaganda, waarbij men gelooft dat gepasteuriseerde melk de voedingswaarde ervan zou doden, en dat het beter is om rauwe melk te drinken (wat, in tegenstelling tot gepasteuriseerde melk, wel gevaarlijk kan zijn voor de gezondheid)[76][77][78]
  • Reflexologie, een massagetherapie die mogelijk kan helpen tegen stress maar absoluut niets zal genezen[79][80][81].
  • Reiki, waarbij je iemand zou kunnen genezen door "energie te channelen"[82]
  • Shiatsu, een soort accupresuur waarvan de voordelen niet verder gaan dan een gewone (maar dure) massage[83][84]
  • Sound healing, het geloof dat bepaalde muziek je van een ziekte of aandoening kan genezen
  • Spirituele of gebedsgenezing (faith healing), het geloof dat een religieuze predikant je zomaar even kan genezen door het aanroepen van bovennatuurlijke krachten
  • Superfood (en ook biologische voeding), het geloof dat ziektes kunnen worden behandeld of genezen door het eten van bepaalde (liefst erg dure) voeding
  • Toegepaste kinesiologie, wat in tegenstelling tot de échte kinesiologie een pseudowetenschappelijke methode van een spiertest waarbij het naar beneden duwen van een uitgestrekte arm bepaalt hoeveel stress er is. Het is vergelijkbaar met het concept van een wichelroede of pendel, en dus even onzinnig[85][86]
  • Urinetherapie, het geloof dat het drinken van je eigen urine (al dan niet verdund) tal van ziektes kan genezen
  • Vasten, het geloof dat de onthouding van voedsel positieve gevolgen heeft voor de gezondheid, op fysiek en/of mentaal vlak. Langdurig vasten is echter sterk afgeraden, en het verplichten van een kind om te vasten is een vorm van kindermishandeling[87]

Semi-pseudowetenschapEdit

Hieronder geven we een lijst van een aantal vormen van semi-pseudowetenschap, die in sommige gevallen zinvol zijn en in andere dan weer worden misbruikt voor kwakzalverijdoeleinden:

  • Cannabis, het geloof dat delen van de cannabisplant miraculeuze geneeskracht zouden bevatten, zoals het genezen van kanker zonder chemotherapie (de bewezen toepassingen van cannabis beperken zich veelal tot verdovende effecten en symptoombestrijding)
  • Glutenallergie, een intolerantie voor gluten die bij sommige mensen wel degelijk voorkomt maar in de meeste gevallen door de patiënt zelf werd verzonnen uit irrationele angst dat gluten schadelijk zou zijn voor de gezondheid[88]
  • Thermografie, waarbij kanker wordt opgespoord via infrarood. Dit heeft potentieel voor de opsporing van huidkanker maar gaat niet diep genoeg om op een effectieve manier borstkanker op te sporen[89][90]

Irrationele angst voor echte wetenschapEdit

Pseudowetenschap omvat niet enkel die vormen waarvan we weten dat ze niet werken of onzin zijn, maar verkondigt ook onwaarheden over echte wetenschap.

  • Antivaccinatiebeweging, die gelooft dat vaccins een farmaceutisch complot zijn om ons ziek te maken
  • Aspartaam, een geheel veilig bevonden zoetstof waar desondanks toch veel angst voor bestaat
  • Codex Alimentarius, een reeks richtlijnen wat betreft voeding en geen complot om de consumptie van vitamines te verbieden
  • Fluoridering, waarbij fluoride aan het drinkwater wordt toegevoegd om tandbederf tegen te gaan[91]
  • GMO, de genetische modificatie van organismen die geheel veilig is voor consumptie (zie ook glyfosaat)
  • GSM-stralingen, het geloof dat de stralingen van mobiele telefoons schadelijk zijn voor de gezondheid[92][93]
  • Kernenergie, de meest logische en toch minst overwogen oplossing in de strijd tegen klimaatopwarming
  • Klimaatopwarming, wat er op dit moment met de aarde aan het gebeuren is ondanks de tegengestelde beweringen van Donald Trump[94]
  • Voedseldoorstraling, een veilige methode om voedselvergiftiging te voorkomen, maar OMG STRALINGEN![95]
  • WiFi-stralingen, het geloof dat het signaal van je draadloos internet schadelijk zou zijn voor de gezondheid[96][97][98]

Pseudowetenschappers en aanhangers van pseudowetenschapEdit

Hieronder een lijst van een aantal pseudowetenschappers en kwakzalvers (we beperken ons hier tot pseudowetenschappers die hun onzin daadwerkelijk online of offline proberen te verkopen), alsook van bekende mensen (artiesten, politici, ...) die pseudowetenschap openlijk aanhangen en/of verkondigen.

PseudowetenschappersEdit

Bekende aanhangers van pseudowetenschapEdit

Zie ookEdit

BronnenEdit

ReferentiesEdit

  1. http://www.antoniolombatti.it/SkepticEncyclopedia1.pdf
  2. http://www.scientias.nl/bermuda-driehoek-groot-mysterie-doodgewoon-stukje-oceaan/
  3. http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/1.2179950
  4. http://www.reasonpapers.com/pdf/12/rp_12_3.pdf
  5. http://web.archive.org/web/20080106180239/http://www.skepp.be/artikels/para-psychologie/75-jaar-parapsychologie-in-nederland-reden-tot-hoop
  6. http://www.skepsis.nl/honorton.html
  7. https://books.google.be/books?id=BxmcHWCv2c4C&pg=PA242&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
  8. http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/extraproof.html
  9. http://web.archive.org/web/20081005061535/http://www.davidmyers.org/Brix?pageID=61&article_part=4
  10. http://www.skepdic.com/parapsy.html
  11. http://www.csicop.org/si/show/anomalous_cognition_a_second_perspective/
  12. https://www.gva.be/cnt/aid717934/vooruitgang-is-er-altijd-gekomen-door-andersdenkenden
  13. http://www.standaard.be/cnt/pn1c65fa_4
  14. http://www.quackometer.net/blog/2012/11/what-every-parent-should-know-about-steiner-waldorf-schools.html
  15. http://www.quackometer.net/blog/2012/11/steiner-schools-an-alternative-to-education.html
  16. http://rationalwiki.org/wiki/Waldorf_education
  17. http://www.snopes.com/business/hidden/popcorn.asp
  18. http://www.antoniolombatti.it/SkepticEncyclopedia1.pdf
  19. https://www.technopolis.be/nl/fiche/weetjes/huis-en-tuin/werken-wichelroedes-echt/
  20. http://pediatrics.aappublications.org/content/125/Supplement_1/S1.full
  21. http://www.bmj.com/content/342/bmj.c5347.full
  22. http://www.bmj.com/content/342/bmj.c7452.full
  23. http://www.bmj.com/content/340/bmj.c1127.full
  24. http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/addisons-disease/expert-answers/adrenal-fatigue/faq-20057906
  25. http://www.sciencebasedmedicine.org/fatigued-by-a-fake-disease/
  26. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4997656/
  27. http://www.realclearscience.com/blog/2017/07/20/six_common_medical_conditions_that_dont_actually_exist.html
  28. http://www.antoniolombatti.it/SkepticEncyclopedia1.pdf
  29. http://www.princeton.edu/~ota/disk1/1991/9108_n.html
  30. http://skepdic.com/biorhyth.html
  31. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9775660
  32. http://skepp.be/nl/gezondheid/elektrohypersensitiviteit
  33. http://www.nhs.uk/conditions/leaky-gut-syndrome/Pages/Introduction.aspx
  34. http://www.chrc-ccdp.gc.ca/sites/default/files/envsensitivity_en.pdf
  35. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7897748
  36. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18568800
  37. http://www.dentalwatch.org/hg/myths204.html
  38. http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/candida.html
  39. http://www.realclearscience.com/blog/2017/07/20/six_common_medical_conditions_that_dont_actually_exist.html
  40. https://www.theatlantic.com/health/archive/2012/05/the-attack-of-the-killer-fans/257903/
  41. http://www.thyroid.org/american-thyroid-association-statement-on-wilsons-syndrome/
  42. http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypothyroidism/expert-answers/wilsons-syndrome/faq-20058414
  43. http://www.realclearscience.com/blog/2017/07/20/six_common_medical_conditions_that_dont_actually_exist.html
  44. http://rationalwiki.org/wiki/Wind_Turbine_Syndrome
  45. https://www.sciencebasedmedicine.org/acupuncture-doesnt-work/
  46. http://rationalwiki.org/wiki/Bloodletting
  47. http://www.de-lemniscaat.nl/verschil-antr-hom.html
  48. http://www.nrc.nl/nieuws/2013/08/03/vooral-antroposofen-laten-kinderen-niet-inenten
  49. http://www.nu.nl/binnenland/3613446/meisje-17-overleden-mazelen.html
  50. http://www.skepsis.nl/antroposofisch.html
  51. http://www.ncahf.org/articles/a-b/anthro.html
  52. http://rationalwiki.org/wiki/Anthroposophy
  53. https://www.sciencebasedmedicine.org/australian-review-finds-no-benefit-to-17-natural-therapies/
  54. http://www.nightingale-collaboration.org/news/157-bach-flower-remedies-foods-not-medicines.html
  55. https://www.sciencebasedmedicine.org/australian-review-finds-no-benefit-to-17-natural-therapies/
  56. http://www.ncahf.org/articles/c-d/chiro.html
  57. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18280103
  58. http://www.nhs.uk/conditions/chiropractic/Pages/Introduction.aspx
  59. http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/gastro.html
  60. http://www.ncahf.org/articles/c-d/colonic.html
  61. https://www.sciencedaily.com/releases/2007/12/071218101131.htm
  62. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/02/22/AR2010022203637.html
  63. https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/oct/14/dolphin-tale-swimming-disabled-people
  64. http://skepdic.com/dat.html
  65. https://www.psychologytoday.com/us/blog/animals-and-us/201110/does-dolphin-therapy-work
  66. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2752/089279307X224782
  67. http://rationalwiki.org/wiki/Salt_woo#Himalayan_salt
  68. http://rationalwiki.org/wiki/Holistic_medicine
  69. http://rationalwiki.org/wiki/Salt_woo#Celtic_salt
  70. https://sciencebasedlife.wordpress.com/2011/09/05/crystal-healing-magic-cures-or-just-rocks/
  71. http://skepdic.com/crystals.html
  72. https://www.sciencebasedmedicine.org/australian-review-finds-no-benefit-to-17-natural-therapies/
  73. http://www.mayoclinic.org/healthy-living/consumer-health/expert-answers/ear-candling/faq-20058212
  74. http://www.ncahf.org/articles/o-r/osteo.html
  75. http://rationalwiki.org/wiki/Ozone_therapy
  76. http://rationalwiki.org/wiki/Raw_milk_movement
  77. http://www.ncahf.org/articles/j-n/milk.html
  78. http://www.ncahf.org/articles/o-r/rawmilk.html
  79. https://www.sciencebasedmedicine.org/australian-review-finds-no-benefit-to-17-natural-therapies/
  80. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19740047
  81. http://www.ncahf.org/articles/o-r/reflexology.html
  82. http://www.ncahf.org/articles/o-r/reiki.html
  83. https://www.sciencebasedmedicine.org/australian-review-finds-no-benefit-to-17-natural-therapies/
  84. http://rationalwiki.org/wiki/Massage#Shiatsu
  85. http://www.kwakzalverij.nl/behandelwijzen/acupunctuur/naet-therapie-nambudripads-allergy-elimination-technique/
  86. http://www.quackwatch.com/01QuackeryRelatedTopics/Tests/ak.html
  87. http://www.ncahf.org/articles/e-i/fasting.html
  88. http://rationalwiki.org/wiki/Gluten-free
  89. https://sites.google.com/site/dehoaxwijzer/hoaxes/hoaxthermografiekaneerderborstkankerontdekkendanmammografie
  90. https://www.facebook.com/Hoaxmelding/photos/a.131766316984141.27255.130426727118100/502686076558828/
  91. http://www.ncahf.org/articles/e-i/fluoride.html
  92. http://rationalwiki.org/wiki/Microwave#Mobile_Phone_Radiation
  93. https://www.sciencebasedmedicine.org/electromagnetic-hypersensitivity-and-wifi-allergies-bogus-diagnoses-with-tragic-real-world-consequences/
  94. https://twitter.com/realdonaldtrump/status/418542137899491328
  95. http://rationalwiki.org/wiki/Food_irradiation
  96. http://www.realskeptic.com/2013/12/22/wi-fi-safe-plants/
  97. https://www.sciencebasedmedicine.org/electromagnetic-hypersensitivity-and-wifi-allergies-bogus-diagnoses-with-tragic-real-world-consequences/
  98. http://kloptdatwel.nl/2014/10/06/universiteit-wageningen-geen-aanwijzingen-dat-wi-fi-schadelijk-voor-bomen/
  99. http://www.geneticliteracyproject.org/2015/08/25/can-bernie-sanders-act-like-progressive-gmos-overcome-tribal-allegiances-embrace-science/
  100. http://www.sanders.senate.gov/newsroom/press-releases/sanders-let-states-require-gmo-food-labels
  101. https://www.facebook.com/Maher/posts/10152515080687297
  102. http://blogs.discovermagazine.com/collideascape/2015/02/08/bill-maher-unscientific-beliefs/#.VmWeNHYveUk
  103. https://www.sciencebasedmedicine.org/five-years-on-bill-maher-is-still-an-antivaccine-crank-and-proves-it-yet-again/
  104. http://scienceblogs.com/insolence/2011/11/08/chuck-norris-outdoes-jenny-mccarthy-on-v/
  105. https://twitter.com/realdonaldtrump/status/260412905361657856
  106. https://twitter.com/realdonaldtrump/status/449525268529815552
  107. https://twitter.com/realdonaldtrump/status/418542137899491328
  108. http://www.msnbc.com/msnbc/more-celebrity-pseudoscience-gmos
  109. http://www.cinemablend.com/pop/Gwyneth-Paltrow-Says-You-Need-Steam-Your-Vagina-Because-Pseudoscience-69723.html
  110. http://www.latimes.com/business/hiltzik/la-fi-mh-jenny-mccarthy-antivaxxer-public-menace-20150127-column.html
  111. http://www.huffingtonpost.com/jim-carrey/the-judgment-on-vaccines_b_189777.html
  112. https://skeptoid.com/episodes/4125
  113. https://skeptoid.com/episodes/4125
  114. https://skeptoid.com/episodes/4125